Нечта хитой бор?

Хитой- инсоният тақдирини ўзгартирган кашфиётлар, осмонўпар бинолар, яшиликка бурканган тоғлар, буюк Хитой деворининг Ватани. Хитойга Ўзбекистон ОАВ вакиллари билан ҳамкорликдаги ташрифимиз давомида мамлакатни қайтадан кашф этдим десам, муболаға бўлмайди. Бир ҳафталик медиатур давомида ХХРнинг Ўзбекистондаги элчихонаси “Олтин қалам” XII Миллий мукофоти учун халқаро танлов доирасида эълон қилган номинациялари ғолиблари — ЎзДЖТУ халқаро журналистика факультети доценти Наргис Қосимова, “Ўзбекистон 24” телерадиоканали бўлим мудири Шарофиддин Тўлаганов, шунингдек, “Саодат” журнали бош муҳаррири Феруза Жалилова, “Халқ сўзи” газетаси мухбири Зиёда Ашурова, “Tafsilot.uz” сайти бош муҳаррири Жамшид Ниёзов, “Бахтиёр-Шаҳбоз” телеканали (Жиззах вилояти) раҳбари Бахтиёр Эшонқулов, “Ҳуррият” газетаси бош муҳаррири ўринбосари Элмурод Нишонов ҳамда ХХРнинг Ўзбекистондаги элчихонасининг биринчи атташеси Дай Яънли хоним кузатиб борди. 25 августда бошланган сафаримиз 26 август куни Пекин аэрапортига қўниш билан бошланди. Пекиннинг халқаро аэропорти Шоуду мамлакатдаги энг йирик ва йўловчиларнинг транзити бўйича дунёда иккинчи ўринда туради. Асосий ҳаво йўналиши Air China компанияси томонидан 120 та мамлакатда рейсларни амалга оширади. Шоуду аэропорти 1958 йил 2 мартда Хитойнинг биринчи аэропорти сифатида ишга тушди. Агарда ўша пайти VIP йўловчилар ва чартер рейсларга хизмат кўрсатувчи битта терминал бўлган бўлса, 1980 йил 1 январидан бир пайтнинг ўзида 10-12 та самолётга хизмат кўрсатадиган янги терминал биноси очилди. 1999 йили Хитой Хлқ Республикасининг 50-йиллигига аэропорт модернизация қилиниб, 2004 йилда 20 сентябрда China Southern Airlines ва бошқа бир қатор авиакомпанияларга хизмат кўрсатувчи 2 терминал очилди. 2008 йилнинг февралида Пекин олимпиадаси олдидан Терминал 3 очилиб, учинчи учиш-қўниш йўлаги қурилди. Ҳар куни аэропорт ўртача 1100 рейсларга хизмат кўрсатади. Шоду аэропортидан зарур текшимрувлардан сўнг шаҳарга чиқишгача бўлган вақт атиги 25 дақиқани олди, холос. Бизни ўзини Миша ( Ван Цзенли) деб таништирган гид кутиб олди. Пекиндаги уч юлдузли меҳмонхонасига жойлашиб, нонушта қилгач, Император саройига қараб йўл олдик. Йўл йўлакай Хитой ҳақида анча маълумотга эга бўлдик.
Хитой Шарқий Осиёдаги энг катта давлатлардан бири бўлиб, жуда ҳам кўп давлатлар ва маданиятларни ўз ичига қамраб олган дунёга машҳур қадимги цивилизациясига эга мамлакат. Хитой ёзуви шунингдек энг қийин ёзувни ўзида мужассамлаштирган. XIX асрга қадар мамлкат дунёдаги етакчи мамлакатлардан бири бўлиб, ХХ асрда унинг нуфузи сал пасайди. ХХ1 асрда эсса у ўз мавқеини қайта тиклади.
Хитойликлар ўз ватаниниЧжунго, яъни ўртада жойлашган мамлакат деб аташади. XIX асрда Хитойни “Ўртадаги давлат” ёки “Ўртадаги империя”, “Марказий мамлакат” дейишган. Эрамиздан аввал 1000 йил олдин ёзилган “Қўшиқлар китоби”да мазкур тушунча билан пойтахт атрофи тушинилган. ХХ асрнинг бошларида “чжунго” тушунчаси илк маротаба Хитой Республикасини аташда ишлатилди.
Хитойнинг “China” атамаси Цинь (эр.ав 221—206 ) сулоласи номидан келиб чиққан.
“Хитой” сўзи эса “Катай” атамасидан келиб чиқиб, Маньчжуриядаги кўчманчи қабилалар киданейлар номидан келиб чиққан. 907 йилда улар Шимолий Хитойни босиб олиб, Ляо сулоласига асос солишди.Марко Поло томонидан “Катай” (“Cathay”) сўзи Ғарбий Европага кириб келди.
Хитой цивилизациясининг бошқаларидан фарқи, у бошқа тамаддун марказларидан чегараланган эди. Археологик топилмаларга асосан қадимги одамлар Homo erectus замонавий Хитой ҳудудида 2,24 млн. — 250 минг йил аввал яшашган. Биринчи Хитойни эрамиздан аввал 2070 йилдан 1600 йилгача Ся сулоласи бошқарган. Сўнг Шан (Инь) сулоласи бошқарган. Эрамиздан аввал 221 асрда Цинь Ши Хуан-ди гона империяга бирлашиб, янги Цинь сулоласи Хитойни империя сифатида дунёга танитди. Сўнг Хань, Суй,Тан ва Сун, Юань, Мин, Цин сулолалари бошқарди.
1912 йил 1 январда Цин сулоласи тахтдан туширилиб, Хитой Республикаси ташкил этилди ваГоминьдан миллий партиясининг етакчиси Сунь Ятсен мамлакатнинг биринчи президенти бўлди. Узоқ давом этган курашлар, келишмовчиликлардан сўнг Иккинчи жаҳон урушидан кейин Хитойдаги фуқаролар уруши мамлакатнинг иккига бўлинишига олиб келди: Хитой Халқ Республикаси (мамлакатнинг материк қисмида жойлашган) ва Хитой Республикаси (Тайван ва унинг атрофидаги оролларни назорат қилади) вужудга келди. Айни пайтда икки республика бир бири билан диалектик курашда. Бугунги кунда дунёнинг 23 та давлати Хитой Республикасини расмий Хитой сифатида, қолган давлатлар эса ХХРни тан олишган.
Бугунги кунда Хитой ички қарма қаршиликларга қарамай ривожланмоқда. Нафақат Пекин, балки ҳар бир провинциядаги шаҳарлардаги оспонўпар бинолар, келажак шаҳрига монанд инфратузилма, электромобиллар ва ҳар бир турар жойда гуллар ва буталар, чирмовуқ ўсимликлар. Бир қарашда улар шаҳарда тартибсиз ўсгандек. Аммо синчиковлик билан қаралса уларнинг барчаси маълум бир схемага асосан экилганини кўриш мумкин. Пекин дунёда ҳавоси энг ифлос шаҳарлар қаторига киритилганига қрамай, айнан яшиллик хитойликларни табиат билан уйғунликда яшашга интилаётганликларидан далолат беради.

Наргис ҚОСИМОВА.
Пекин ш.

Бошқа хабарлар | 其他新闻

Элни-элга боғлаган “Бир макон, бир йўл” …
Хитой  нафақат  саноати, техникаси ривожланган, қурилиш ва архитектурасининг ноёб ва бетакрорлиги билан донг таратган, балки илм-фан, санъат, маданият соҳасидаги улкан  ютуқлари билан ҳам  дунё ...
Гуанси-Чжуан: ёрқин ранглар ила ой шуъласидаги рақс
Унутилмас саёҳат таассуротлари Хитойнинг жанубида жойлашган  Гуанси-Чжуан автоном районидаги бир нечта шаҳарларда бўлиб, “Пекин – Гуйлин” йўналиши бўйича янги сафаримиз бошланди. Гуйлин шаҳри ўзининг бетакрор табиати, ...
Хитой матбуоти тараққиётининг сири нимада?
Ўзбекистон матбуоти тақдири, келажаги бугун кўпчиликни хавотирга солаётгани сир эмас. Газеталарнинг обуна масаласи ҳамон ўз ечимини топганича йўқ. Обуна ташкил этишнинг муқобил ечимлари устида ...
Хитой – ажобтовур ихтиролар ватани
Бор экан-да йўқ экан, оч экан-да тўқ экан, уч томони cувлар билан ўралган ярим оролда Чин мамлакати бор экан...Унинг кексалари ҳикматли, ёшлари ибратли, қозилари ...
Чин диёри сарҳадлари бўйлаб (очерк)
Тараддуд Хитой Халқ Республикасининг Ўзбекистондаги элчихонаси ташаббуси билан ўзбекистонлик бир гуруҳ журналистларнинг Хитойга қиладиган ижодий сафари май ойининг ўрталарига тўғри келди. 12 май куни, айтилган ...
Дунёни буткул унутиб, қолиб кетгим келган орол ҳақида
У шундай оролки бир кўчаси Франция романтикасини, яна бири Испания дунёсини яна бир муюлиши эса Италия гўзаллигини эслатади. Кўҳна Европа тароватини ёдга солувчи муюлишларда ...
Хитойда оилавий муносабатлар
Хитойда оила институти давлат ва жамият барқарорлиги ҳамда равнақининг муҳим омилларидан бири сифатида эътироф этилади. Шу боис уни мустаҳкамлаш масалаларига давлат томонидан алоҳида эътибор ...
Хитойнинг бугунги кўриниши қандай? (фото)
Уларнинг ишбилармонлиги, йўқ жойдан ундириб, борини дўндирувчи одамлари, шаҳарларидаги тезкор ривожланиш, йилдан-йилга осмон ила бўйлашаётган бинолар қад ростлаётгани дунё афкор оммасининг ҳавасини келтиргани рост. Ошхонасининг ўзига хослиги-ю, урф-одатлар, анъаналарга эга халқ эканлиги ҳам бор гап. ...
«Синьхуа» тажрибаси билан танишув
Хитойнинг ОАВ соҳасидаги тажрибасини ўрганиш, провинциялари ва шаҳарларининг «Бир макон, бир йўл» лойиҳаси доирасидаги иқтисодий имкониятлари билан яқиндан танишиш мақсадида бир гуруҳ ўзбекистонлик журналистлар ...
Хитой ва Ўзбекистон дўстлик алоқалари абадий
Катта таъсуротлар билан Пекинга самолёт билан учиб келдик. Медиа-турнинг сўнгги кунида Чет мамлакатлар билан Хитой Халқлари Дўстлик Жамияти фаолияти билан танишдик. 1954 йил 3-майда ...
Хитой электромобил ишлаб чиқаришда етакчи
Бугунги кунга келиб инсоният экологик муаммоларни ҳамжиҳатликда ҳал қилмаслик, оғир оқибатларга олиб келишини тушиниб етишди. Биргина  автомобиль саноатини оладиган бўлсак, бутун дунёда соҳанинг жадаллик ...
Цзянсу: самарали учрашувлар, фойдали мулоқотлар
Цзянсу – таркибида 13 шаҳарни бирлаштирган Хитойнинг йирик провинцияларидан бири. Провинцияда 80 миллиондан зиёд аҳоли яшайди. Провинция маркази – Нанкин шаҳри Мин сулоласи даврида ...