Видео: Фарғона қоятошларида тасвирланган «ғайритабий мавжудотлар»

Аждодларимиз отга минибдики, ғанимлари томонидан бир ҳақиқат боб-бот эсланади: “Туркийларни енгиш учун аввал уларни отдан туширмоқ керак!”….

Қадимги даврдан Римдан Хитойгача бўлган мамлакатларда Ўрта Осиёнинг «саман отлари» тенги йўқ ҳисобланган. Бу отлар ҳозирги ахалтекин, қорабайир отларнинг аждодлари эди. Қадимги манбаларда «ғайритабиий мавжудотлар», «илоҳий отлар», «осмон отлари» деб аталган Ўрта Осиё отларининг шон-шуҳрати айнан милоддан аввалги минг йилликка бориб тақалади.

Бундай отларни етиштиришда Парфия, Бақтрия, Фарғона, Чоч (Тошкент воҳаси) йилқичи-наслчилари донг чиқарган эдилар. Отлар ҳаттоки ўзаро урушларга, босқинчилик юришларга ҳам сабаб бўлган. Мисол учун, милоддан аввалги 104 ва 101 йилларида Хитойнинг Хан империяси қўшинларининг қадимги Фарғонага қилган ҳарбий юришига ҳам отлар сабаб бўлган.

МАВЗУГА ОИД:

Тарихий манбаларда қайд этилишича, бундан 21 аср муқаддам Хитой императори элчиси Фарғона водийсига келган. Бу ернинг жўғрофий тузилиши, табиати, ўсимликлари, халқининг урф-одатлари, касб-кори ҳақида ёзиб қолдирган. У ўзи билан узун оёқли қорабайир наслли учқур отлардан, узум, ёнғоқ уруғи ва кўчатидан олиб кетган. Императорнинг буйруғига кўра бу кўчатлар Хитойда маҳаллийлаштирилган.
Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси Фарғона вилояти бўлими таклифи асосида Хитой марказий телевидениесининг “CCTV-4” канали ижодкорлари сайёҳлик салоҳияти, халқимизнинг урф-одат ва анъаналари ҳақида лавҳалар тайёрлаб, элчи босиб ўтган манзилларни ҳам тасвирга туширди. Хусусан, Қувасой шаҳридаги “Водий тулпорлари” қорабайир от наслчилик мажмуаси уларда катта таассурот қолдирди.


Хитой Ғарбий Хан империясининг ҳукмдори У-ди атрофдаги қабилаларни ўзига итоат эттириб, уларнинг ерлари ҳисобидан Хитой ҳудудини кенгайтирмоқчи бўлган. Шу мақсадда ҳарбий иттифоқ тузиш учун Марказий Осиёда йирик империя, яъни Кушонлар империясига элчи юборади.
Хан ҳукмдори юборган элчи Жанг Чян Кушонлар империясига келиб кетгач, Марказий Осиё халқлари ҳақида, жумладан, қадимги Фарғона давлати ва бу ердаги хитойларга маълум бўлмаган самовий отлар ҳақида маълумот беради.

Хитой манбаларида Фарғона отлари ҳақида афсоналар ҳам тўқилган: «Фарғонада мамлакат чегарасига яқин ерда бир баланд тоғ бор. Бу тоғ устида ушлаб бўлмайдиган от бор экан. Рангдор урғочи отни ушбу тоғ этагига жойлаштириб, шу отдан болалатиб олишган экан. Туғилганда тойчадан қонсимон тер оқиб турган экан, шу боис унга Тангри оти деб ном қўйилган экан».

Фарғонанинг «қон терли отлари» деб аталган бу отларнинг бўйи баланд, танаси бақувват, лекин ихчам тузилган, бўйни оққуш сингари қайрилган, қирғийбурун бошли бўлган. Ушбу отларнинг тасвири Фарғона қоятошларидаги суратда – Аравон қоясида, Марҳамат яқинида, Новкат водийсида ва Обиширда, Айирмачтов тоғ тизмасида тасвирланган. Қояларда тасвирланган отларнинг аксарияти чайир, яғрини баланд, оёқлари алифдек, мўъжазгина каллали, узун оҳиста эгилган бўйинли.

Хитойдаги отлар жуссаси кичик, оёқлари калта, тез чопа олмас эди. Шу боис император элчилар орқали 1000 жинг (ҳозирги ҳисобда 500 кг) олтин ва олтиндан ясалган от ҳайкали юбориб, Фарғона ҳукмдоридан булар эвазига зотли отлардан беришни сўраган. Бироқ Фарғона ҳукмдори бебаҳо отларни бермаган. Бундан жаҳли чиққан У-ди қўшини Фарғонага икки марта ҳарбий қўшин юборди.

Иккинчи юришда фарғоналиклар билан сулҳ тузилиб, ўнтача зотли тез чопар отлар ва уч мингдан ортиқ ўрта ҳол отлар олиб кетилади.
Бу отларнинг Хитойдаги бугунги тақдири ҳақида журналист Муҳаммаджон Обидов Хитойга қилган сафарида шундай ёзади: Урумчида ЕМА корпорацияси бўлиб, унинг мўъжизалар майдонига айланган кўргазма боғларини ҳар йили минглаб сайёҳлар ҳайрат билан томоша қилади. У шу ерда Фарғонадан келтирилган, ҳар бир арғумоққа нақшинкор эшикли алоҳида хона, уч-тўрт эшик олдида биттадан отбоқар борлигини кўрди. Отчопар пештоқида Хитой Халқ Республикаси ва Ўзбекистон байроқлари хилпираб турарди, хитой тилида «Бу ерда Фарғона наслли отлари боқилади» деб ёзилганди.

Сайёра Шоева

Бошқа хабарлар | 其他新闻

“Бир макон-бир йўл” лойиҳаси ҳақида биласизми?
Пекиннинг “Бир макон-бир йўл” лойиҳаси учта қитъанинг 60та давлатини қамраб олади. Ўтган йили Хитой пойтахти Пекинда “Бир макон-бир йўл” деб номланган халқаро анжуман бўлиб ўтган ...
Халқаро ҳамкорликнинг юксак истиқболлари
Бугун мамлакатимиз жаҳон ҳамжамиятидан тобора мустаҳкам ўрин эгаллаб бормоқда. Ривожланган давлатлар билан йўлга қўйилаётган кенг кўламли ҳамкорлик алоқалари ютуқларимиз янада салмоқли бўлишида муҳим аҳамият ...
“Буюк ипак йўли карвонсаройлари” лойиҳаси ишга туширилди
Хитойда ўтаётган Евроосиё иқтисодий форуми доирасида Самарқанд шаҳри ҳокими ўринбосари Э.Ражапов, Бухоро шаҳри ҳокими ўринбосари К.Давронов, Хива шаҳар ҳокими ўринбосари Ҳ.Бобоев, “Ashina Group”компанияси директори ...
“Бир макон-бир йўл” менинг қалбимда”  расмлар кўрик-танлови ўтказилади
Хитойнинг Ўзбекистондаги элчихонаси ҳамда Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси Фарғона вилояти бўлими ҳамкорлигида  “Бир макон-бир йўл” менинг қалбимда” мавзусида болалар ўртасида расмлар кўрик-танлови ўтказилади. Танловда 7 ...
Хитойда навбатдаги халқаро форум бўлиб ўтади
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев Хитой Халқ Республикаси Раиси Си Цзиньпиннинг таклифига биноан жорий йил 24-27 апрель кунлари “Бир макон, бир йўл” иккинчи халқаро ...
Ўзбекистон-Хитой: 10 та энг муҳим воқеа
Сайт ижодкорлари 2018 йилда содир бўлган ўзбек-хитой ҳамкорлигининг 10 та энг муҳим воқеаларини саралаб олди. Марҳамат улар билан танишинг: 1.Ўзбекистон Республикаси Президенти Хитой раҳбари билан ...
“Бир макон, бир йўл” болалар расмлари танлови ғолиблари тақдирланди
Баҳорнинг биринчи кунларида Хитой халқ Республикасининг Ўзбекистондаги элчихонаси ва Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси Фарғона вилоят бўлими ҳамкорликда икки мамлакат халқларининг тарихий ришталари, урф-одат, маданият ...
«Бир макон, бир йўл» — халқаро ҳамкорликнинг янги модели
Тошкентда Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти, Давлат бошқаруви академияси ҳамда Хитойнинг Шанхай ижтимоий фанлар академияси билан биргаликда “Ўзбекистон ва Хитой: ...
Лойиҳа истиқболлари
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти ҳамда Давлат бошқаруви академияси томонидан Шанхай Ижтимоий фанлар академияси билан ҳамкорликда “Ўзбекистон – Хитой: “Бир ...
Хитой-Ўзбекистон: инқироз ва юксалиш йўлидаги ҳамкорлик (видео)
Ҳамкорлик ва ўзаро ёрдам асосида қийинчиликларни енгиб ўтиш—Хитой ва Ўзбекистоннинг эпидемияга қарши умумий кураши ҳақида Йил бошида тўсатдан пайдо бўлган коронавирус келтириб чиқарадиган пневмония эпидемияси ...
Янги лойиҳалар — истиқбол сари йўл
Хитойда бўлиб ўтган «Бир макон, бир йўл» Форумида Президентимиз бошчилигидаги делегациянинг иштирок этиши жараёнида мамлакатимиз тараққиёти учун муҳим учрашувлар бўлиб ўтди, муҳим ҳужжатлар имзоланди. Ана ...
Темурийлар давлатидан Хитойга юборилган элчилар “минглаб офатлар дарёси”дан қандай ўтган?
1420 йил (бундан 600 йил олдин) – Темурийлар давлатидан Хитойга юборилган 530 кишилик жуда катта элчилар гуруҳи катталикда Амударёга тенг келадиган Қорамурон дарёсига етиб ...